Sala Batok sa Kinaiyahan

Wala koy nahibaw-an nga nangumpisal og sala batok sa kinaiyahan (sin against creation or the environment).  Kasagaran kun dili tanan, mag hisgot og mga sala sama sa pagpangawat, pagpangabit, pag-panlimbong, o ba kaha pagpangutang na walay bayad-bayad.  Apan, ang pagpasipala sa kinaiyahan – para kanato dili sala.  Siguro, usa kini ka sipyat apan dili sala.  Bisan gani siguro ang mga “illegal logger” ug ang mga negosyanteng pwerteng guba sa mga bukid kay nag-negosyog yuta o anapog kay dili mangangkon nga sala ang ilang nabuhat. 

Tan-awonon ug tuki-unon kini, para kanako, ilabi na niining atong panahon karon nga daghang mga nangamatay tungod sa mga baha, landslide, ug uban pa.  Ang pag-guba sa kinaiyahan dili usa ka yanong kalapasan sa balaod.  Labaw sa tanan usa kini ka kalapasan sa sugo sa Dios.  Labaw na kung kini naka-tampo sa kadaot sa atoang isig ka tawo, nan, kini usa ka inhustisya na wala mahisubay sa pagtulon-an ni Hesus atong Dios.

Niadtong 2015, si anhing Papa, Francisco ni-hagit sa katawhan, apil ang mga walay pagtuo, na hatagan og dakong pagtagad ang pag-amping sa katilingbanong puloy-anan natong tanan, way lain – ang kalibutan. Daghang mga tawo, ilabi na’ng mga katoliko ang wa makakuha ug wa makasabot sa mensahe sa Santo Papa. 

Kita gipahimangno-an na dakong “spiritual cancer” ang kultura sa “palit-labay.”  Gitawag kinig “throwaway culture” sa Laudato Si. Bunga o anak kini sa “konsumerismo” nga mao ang paghalad sa mga tawo sa ilang kinabuhi ngadto sa mga haylo sa kapitalismo. Kini maoy rason nganong mas ni paspas ang pagkaguba sa kalibotan. Ang basura nagkadaghan ug ang yuta nga labayanan nagkagamay.

Mahisgotan ta pananglit, nga ang Cebu City nag lisod nag pangitag lugar na kalabayan sa iyang mga basura.  Naka pangutana ko, nganong ang gobierno namroblema kaayo sa lugar, apan wa siya mangitag pamaagi na mo ubos ang gidaghanon sa mga basura sa siyudad.  Wa na ba gayod diay kapasidad ang mga namuyo sa Cebu City na mo “manage” sa ilang mga basura. Ang gobierno, wa na ba sad diay kapasidad na mo giya o mo-tudlo sa mga Sugboanon na unta mamahimo silang responsable na mga konsumidor?  Labay-ki-labay na ba lang gyud diay ta niini.  Sa ato pa, gidawat na lang gyud diay ni nato, na moabot ra gayod ang panahon na mahutdan tag mga luna na kalabayan tungod sa nagka-daghan natong basura?

Maayo kaayong pagka-gamit sa mga kapitalista ang katapol sa mga tawo.  Diha sa pag sige’g baligya og mga “disposable” na mga butang, kita gi-lingla nga mas mahayahay ang kinabuhi.  Apan wala kita magtan-aw nga giduwaan ra gyud ta sa mga dagkong negosyante.  Wa nay hunong ang pag-ilis-ilis og “model” sa cellphone. Ang Pilipinas nahimong dam-ukanan sa ukay-ukay kay ang mga tawo na-adik og pamalit.   

Si anhing Papa Benedicto XVI nipasidaan na kaniadto nga “[t]he external deserts in the world are growing, because the internal deserts have become so vast.”  Kini nag pasabot na ang kalibutan nagka-uga ug nagka-init, nagkalapad ang mga desyerto, apan kini tungod kay mas nagka-uga ug nagka-uhaw ang kalag sa tawo [kulang na sa bis-bis og busa sa kabugnaw nga nagagikan sa walay lain kun dili ang Espiritu sa Dios]. 

Sama sa nanga-liki’ng yuta, ang kalag sa tawo nag-tinga.  Busa kining “throw-away culture, technocratic paradigm, ug climate change” – kay dili gyud ang problema mismo, kung dili mga “epekto” sa mas lawom nga problema. Ang mas dakong problema kay ang kalag nato nga nagka masakiton tungod sa pagka-hakog, pagka-tikasan, ug pagka-bintahoso. Ang pagpanamak ug pagpahimulos sa mga negosyante basta lang kay sila maka-sapi og labaw sa tanan madato – kini, kining tanan, buhi kaayo og ning-gara diha sa atong ekonomikanhong sistema karon.  Ang nag-antos, ang katawhan, ug labaw sa tanan ang tibuok kalibutan.

Bag-o rang nag release ang ka-obispohan sa Pilipinas (CBCP) og Pastoral Letter kabahin sa Creation Day.  Hinaot aduna kini’y bili.  Hinaot ang mga pari, ilabi na ang mga naas parokya mo hatag og importansya niini.  Usahay ra ba, ma “itsa puera” ning mga Pastoral Letter tungod kay gi una ang second collection.