Padre Bartolome ug Nicanor Cortes

Kaniadto sa wala pa kaayo mahimong highly urbanized ang dakbayan sa Mandaue, adunay usa ka kapilya diha sa may Alang-Alang nga gihinganlan ug Bartolome ug Nicanor Cortes Chapel. Sa akong huna-huna kaniadto sila mao ang tag-iya sa maong luna mao nga gihinganlan kini kanila. Karong panahona nawala na ang maong kapilya. Nahimo na lang nga usa ka handumanan sa mga nakakita ug nakasinati niini ug tungod lagi kay nilambo na ang maong lugar busa gi-demolish na kini ug giilisan ug usa ka edipisyo (building). Nindot ug maayong sutaon kon kinsa man kini silang duha ug unsa man ang ilang nahimo ug nakab-ot. Ang apeliydong Cortes komun sa Mandaue. Naila kining maong apelyido sa natad sa politika apan dunay laing dagway ang Cortes ug dili kini sa politika lamang.

Si Bartolome Cortes ug ang iyang igsoon nga si Nicanor mga pari nga ordenado. Anak ni Eustaquio Cortes ug ni Sixta Ceniza. Lima sila ka managsoon Dionisio, Amancia, Agapita, Bartolome ug si Nicanor. Si Padre Bartolome natawo niadtong Agosto 24, 1890 sa Lungsod sa Mandaue. Siya nakatoon sa Seminario-Colegio de San Carlos diin iyang gitapos ang sekondarya ug gipadala siya sa Obispo ngadto sa Univeristy of Sto. Tomas sa Manila aron ipadayon ang iyang pagbansay sa Canon Law ug sa Teolohiya Dogmatica. Sa tuig 1916 iyang nakab-ot ang pagpasar sa pasulit sa Teolohiya ug sa Canon Law ug sa bulan sa Disyembre iyang nadawat ang Sagrada Orden sa pagkapari. Dinhi atong makita ang mga nakab-ot sa mga paring Sugboanon nga nagpakita sa ilang katakus didto sa kaulohan. Usa siya sa mga unang Sugboanon nga nakadawat sa Licenciatura didto sa Manila. Gani gamay nalang ang iyang kuwang nga makab-ot ang Doktorado sa Sagrada Teolohiya. Usa ka dungog alang sa simbahan sa Sugbo ug sa Lungsod sa Mandaue. Ang Mandaue bulahan gyud sa iyang mga anak nga nakatoon didto nga naghatag ug dungog kaniya sama nila ni Don Miguel Logarta, Don Sotero Cabahug ug uban pa sa natad sa gobyerno ug politika ug ni Bartolome Cortes nga usa ka Licenciado sa Teolohiya ug kandidato sa Doktorado. Si Padre Bartolome Cortes namatay niadtong Nobyembre 14, 1937. Ang iyang igsoon nga si Nicanor nahimong Cartujo (Carthusian), usa ka religious order, ug namatay sa Barcelona niadtong Agosto 28, 1969.

Busa kon nakapangutana kamo sauna kon kinsa man sila si Bartolome Cortes ug Nicanor Cortes sa inyong paglabay sa kapilya, inyo nang nasayran ang tubag. Usa ka anak sa Mandaue nga nakaangkon ug dungog sa ilang panahon. Pari nga may talagsaong kalantip diin iyang nakab-ot ang usa ka dili sayon ug dali kab-oton niadtong ilang panahon. Usa ka leksyon sa kasaysayan mao kini, nga kon way mohisgut ug mohandum way kasaysayan nga mahitabo. Mao kini ang akong nahinumduman sa akong kukabildo ni Dr. Jaime Veneracion professor sa UP History Department niadtong tuig 2008 sa Madrid. Daghan ngalan sa menteryo imong makit-an apan kinsa sila? Hangtud nga may tawo nga mosulti ug mohisgut kanila sila magpabiling ngalan nga way koneksyon sa atong panahon. Nganong buhi ang mga bayani sa atong publiko nga diskurso? Tungod sila gihisgutan man sa atong mga libro ug sila kanunay nga gihandum sa ilang adlawng natawhan mao nga nagpabiling buhi ang ilang handumanan. Apan dili ang tanan nakaangkon sa ingon nga estado. Busa kon buot kita nga magpadayon ang atong pagsabut sa kasamtangang nga panahon (present) dili nato limtan ang mga tawo nga sa ginagmay ug dinagko nakatampo sa kalamboan sa atong katilingban ug sa atong simbahan.

Ang pangalan nga Bartolome Cortes ug Nicanor dili na tingali sipa ug ilado alang sa mga bag-ong tubo karon apan ang ilang mga nakab-ot makahatag unta ug igong inspirasyon sa mga nagsunod nga henerasyon. Nawala na ang kapilya ug posibleng malumutan na sa kalimot apan pinaagi sa atong paghandum kanila karon adunay gamay kidlap sa kalayo nga dili unta mapalong sa kalimot.

(N.B. Si Padre Bartolome Cortes ang labing unang editor niining mantalaan, Ang Bag-ong Lungsoranon, niadtong Sept. 19, 1934. Siya ang nagdumala sa Binisaya ug Kinatsila nga seksyon sa mantalaan kauban ni Atty. Fermin Yap nga maoy nagdumala sa Iningles nga seksyon.)