Tun-an ug Sabton ta ang A.I.

Bisan tuod og tulo na ka bahin ang akoang nasulat parte sa A.I., gibati ko’g kakuwang sa mga kasamtanga’ng diskurso. Nakita nako ang panginahanglan nga pun-an ang nanga-hatag ko’ng mga punto. Tungod sa ka importante sa hisgutanan ug ang epekto niini sa kaugmaon sa atoang katilingban, ako naka huna-huna, nga mientras aduna pay luna, kita mag-mamatngonon sa atoang pagsibog abante atubangan sa tumang paglambo a teknolohiya.

Di-ay pipila ka mga punto:
Una, dili paigo nga mag wali lamang ang Simbahan ug ang iyang mga kadagko-an kabahin sa A.I. Kinahanglan nga tun-an ug sabton sab nila kung unsa gyud ning butanga ang gitawag og “artificial intelligence”. Lisod kaayo nga maghisgot ug labaw sa tanan “manaway” kita – kung wala man gani kita maka-ila (ug samot kung wa makatugkad) sa atoang gi-estoryahan.

Ikaduha, angay natong masayran nga daghang matang sa A.I. Ang klasipikasyon sa A.I. nag agad sa function ug sa kapasidad niini na mo-mugna sa gipangayong gimbuhaton. Pananglit, kining gitawag og “narrow” (kun WEAK) A.I. kay kutob ra sa “facial recognition” o “voice assistance”. Adunay gitawag og Generative A.I. nga maoy kasagarang gigamit sa mga magtutudlo ug mga tinun-an. Kining maong matang sa A.I. makahimo ug “content” sama sa mga speech (diskurso), maka edit og mga picture o images apil na ang mga video.

Ika-tulo, komplikado kaayo ang A.I. Sa natad sa edukasyon ug panukiduki (education and research), adunay daghang “gray area” nga naghilambigit sa A.I. Pananglit, dili malimod nga dako ug tabang ang A.I. sa pag-hapnig sa impormasyon. Kini maka tabang sa pagsiguro sa “accuracy” sa datos. Apan, angayang likayan na mapulihan ang “responsibilidad” sa researcher o sa maestro – kining gitawag og “human agent” na maoy responsable ug manubag kung adunay “ethical issue” ang iyang trabaho (output). Al final, ang tawo, ug dili ang A.I., ang adunay tulobagon o “accountability.” Dili “moral agent” ang A.I. kay wala man siyay kagawasan (freedom) ug kabubot-on (will).

Dali ra kaayo isulti nga “mao ni” ug “mao tu” ang gisulti sa Magnifica Humanitas. Apan sa pagkatinuod, dili dali i-himo og desisyon ug moral evaluation. Dili “simple” ang sitwasyon. Nagpuyo kita sa usa ka kalibutan nga imposible na kaayo nga walay kalambigitan sa A.I. Pananglitan, dili na malikayan sa mga manggamitay og “Google” ang pag-gamit sa A.I. kay nahilakip na man sa “search engine” sa Google ang A.I. Busa, si bisan kinsa nga mag search sa Google kay otomatikong makagamit ug busa maka-benepisyo sa A.I. Moabot ang panahon, ug kini dili layo, nga daghang mga teknolohiya ang mamahimong A.I.-based. Ang “Meta” lang daan o “Facebook” kay A.I. “embedded” na.

Dawaton ta nga nakapasayon sa atong kinabuhi ang A.I. Dawaton usab nato nga adunay mga butang nga dili makaya sa tawo kung siya ra ang pasagdan. Ug kung makaya man gani, dugay sab niyang mahuman ang maong gimbuhaton. Posible pa nga adunay “inaccuracy” sa iyang trabaho.

Dili na maliso ang kalibutan nga mo bali padulong sa direksyon nga walay A.I. Unsaon man nato nga kining maong “tension” sa realidad sa A.I. ug ang Kristohanong tawag nga magpuyo og kinabuhing matarong kay mag-kuyog ug dili mag sumpaki.

Ang mamatngonon ug matarong na pag-gamit sa A.I. kay usa sa angayang ipatataw sa matag wali ug diskurso kabahin sa A.I. Dili pwede nga kutloon ug balik-balikon ra og “yaw-yaw” ang mga parafo sa ensiklika. Sa ginaingon ko na, kinahanglang magtuon ang mga pari, madre, ug mga kadagkuan sa Simbahan. Angayan nilang sabton pag-ayo unsa ang mga kabag-ohan kabahin sa A.I. niining atoang kalibutan karon.