Ang Politikanhong Panlantaw ni San Agustin

Gisulat kining maong pamalandong pahinungod ni San Agustin, kansang piyesta gisaulog nato niadtong Agusto 28.  Doktor sa Simbahan ug defensor sa pagtuo.  Si Agustin dakog natampo sa pagpalig-on sa fundasyon sa pagtuong Katoliko.  Nagtuon og Retoriko didto sa Cartago ug batid sa pilosopiyang Platoniko ilabi na ang mga sinulat ni Plotinus. 

Bisan ang banggi-ita’ng Dominikanong teologo ug pilosopo na si Santo Tomas de Aquino mi-konsiderar ni Agustin isip usa sa iyang mga “auctores.”  Wala mi uyon si Tomas sa tanang gisulti sa Romano-Afrikanong Amahan sa Pagtuo, apan tataw kaayo ang pagkutlo ug pagtamod sa iyang mga sinulat.

Daghang gisuwat ug gitudlo si Agustin.  Apil na niini ang iyang Confessions.  Usa ka pag-abli sa iyang kaugalingon dili lamang atubangan sa Dios kun dili atubangan pud sa iyang mga magbabasa.  Usa ka pag angkon nga siya makasasala apan tinubos sa grasya sa Labawng Makagagahom.  Ang sinulat ni Agustin kabahin sa Santisima Trinidad kay laing bililhong literatura sa pagtuo.  Apan ang pinaka-dako og impluwensiya sa natad sa pilosopiya sa politika (political philosophy) kay ang De Civitate Dei contra paganos o “The City of God.”  Gisulat niya kini isip tubag-sagang sa kritisismo sa mga nibasol sa mga Kristiyano isip maoy naka-ingon sa kalumpagan sa Imperyo Romano. 

Ang pagka-guba sa katilingban o sa nasod kay nagsugod diha sa nanobrang paghigugma sa katawhan sa mga butang kalibutanon.  Wala magpasabot na undangon ta ang pagbuhat sa tanang butang kalibutanon.  Sayop ang interpretasyon sa uban na si Agustin wala mohatag og bili sa mga tawhanong institusyon.  Gani, para kaniya ang “earthly justice”, ang hustisya sa dinhi ug karon kay gikinahanglan isip giya sa tawo mientras tantong siya nag panaw niining kalibutan.  Tungod kay natagak, nahidagma, ug busa makasasala ang tawo, importante nga adunay “temporal” na giya aron siya makatultol sa dalang matarong. 

Matod pa ni Papa Benedicto XVI nga mikutlo ni San Agustin diha sa iyang Deus Caritas Est, ang hustisya maoy intrinsikong basehanan sa tanang politika (justice is the intrinsic criterion og all politics) (Deus Caritas Est, 28a).  Busa, aduna ray kahulogan ug rason ang politika tungod kay kitang mga tawo nagkinahanglan man og kahapsay ug kalinaw, ug busa hustisya.  Kung walay hustisya, ug kung dili tungod sa hustisya, walay rason nga magpaka-ana-a ang estado (De Civitate Dei, IV, 4).

Dili mahatagan og igong rason kung nganong mangolekta og buhis.  Mao nang ang estado na mangolekta og buhis apan dili maka hatag og hustisya kay usa ka dakong tulis ug kawat sa atubangan.  Dili iglayo ang mga politiko sa mga organisadong kawatan o mga pirata nga nanguha sa mga hinagoan sa mga tawo – kung sila walay ikabaylo niini na kahapsayan ug hustisya. Sa pagkasulti pa ni San Agustin niining maong mga pulonga sa Latin: “Remota itaque iustitia quid sunt regna nisi magna latrocinia?” 

Apan dili makahatag og absoluto na hustisya ang gobierno.  Dili makalaum kitang mga tawo og tiunay na hustisya diha sa atoang mga sistema.  Sila adunay gamit, apan sila, sama sa tawo kay adunay kinutoban.  Masipyat ang bisan unsang tawhanong balaod.  Makapatuyang ang si bisan kinsang adunay gahom.  Adunay dakong probabilidad na makapanaog-daog ang bisan kinsang pangulo.  Ang pangulo na mangangkon na siya makatarunganon sama sa Dios kay milapas sa iyang limitasyon og busa yawan-on sa iyang mga tinguha. Matod pa ni Joseph Ratzinger: “Kung asa ang politika magpaka-manluluwas sama sa Dios, nanobra ra kini sa iyang mga saad.  Ug kung asa kini nagtinguha na mo buhat sa unsay Dios ray makabuhat, kini dili na Diosnon kun dili yawan-on” [Wherever politics tries to be redemptive, it is promising too much. Where it wishes to do the work of God, it becomes not divine, but demonic] (Truth and Tolerance, 2004).

Niining atoang panahon karon, nindot basahon pag-usab si San Agustin.  Hinaot ang mga politiko madutlan sa iyang mga gipanudlo.  Hinaot mo-nipis ang mga baga na mga nawong sa mga kawatang naglom-lom sa atoang gobierno.  Hinaot itudlo og tarong ang pilosopiyang politikal ni Agustin diha sa atoang mga tulonghaan.  Unsaon man sad ning ubang magtutudlo sa pilosopiya, di naman kaantigo kay wa na man say basa-basa.  Mo dayog ingon, “ay na nag itudlo kay karaan na’ na.”  Pasangil lag ingon na karaan, naglisod diay to’g sabot!