Agosto 14, 1595

Sanglit ang bulan sa Agosto mao ang pagkatukod sa atong Diocese tagaan nato kini ug pagtagad aron sa ingon atong masayran ang kaagi sa atong simbahan sa Sugbo. Dili sayon ang pag-ebanghelisar sa mga kapupud-an kay lagi kini nagkatag man. Apan tungod sa kakugi sa mga frailes, ilang gihimo ang tanan aron ilang mapaambit ang ebanghelyo ngadto sa mga kapupud-an. Wala dayon mahimo ug ma-organisar ang simbahan sa Pilipinas kay lagi aduna pa may lalis sa mga pag-angkon sa teritoryo sama sa mga Portuges ug ubang isyu sama sa ekonomiya ug giyera. Mikabat pa kini ug pipila ka mga katuigan aron kini siya makalupad ug wala na magsalig sa pagdumala sa Archdiocese of Mexico nga liboan ka milya gikan sa Pilipinas. Ang Agosto 14, 1595 usa ka mahinunganon ug importante nga hitabo sa simbahan sa Pilipinas kay dinhi nahimo ang upat ka bag-ong napasakaan sa dungog aron mahimong usa ka Archdiocese ug dugang tulo ka mga Diocese.

Sa wala pa kini mahitabo ang Pilipinas ubos sa pagdumala ug superbisyon sa Mexico. Apan niadtong Pebrero 6, 1579 ang Manila nahimong Diocese ug nibuwag na sa Mexico. Human sa 16 ka tuig namugna ang mga bag-ong Diocese Sugbo, Nueva Segovia (Ilocos Region), ug Ang Nueva Caceres (Bicol Region) isip mga suffragan dioceses sa bag-ong natukod nga Archdiocese sa Manila. Tungod sa Patronato Real nahimo kining posible kay sumala sa usa ka saysay sa libro ni Padre John Schumacher, S.J. ang Hari mismo sa Espanya misuwat sa Santo Papa Clemente VIII niadtong buwan sa Hunyo 1595 nga naghangyo aron tukoron kining mga bag-ong Diocese. Gihimo kini aron mapasayon ang pagdala sa ebanghelyo ubos sa usa ka Obispo tungod sa kalapad sa teritoryo niini. Lapad ang Luzon, ang Visayas ug ang Isla sa Mindanao apil na ang Marianas Islands diin nahasakop ang Guam (Readings in Philippine Church History by Schumacher p. 19-20). Ang tubag sa Santo Papa gipakanaug niadtong Agosto 14, 1595 sa iyang Papal Bull, Super specula militantis Ecclesiae, ug sumala sa rekomendasyon sa Hari mitudlo ni Domingo Salazar OP isip Arsobispo sa Manila ug nila ni Fray Miguel de Benavides OP, alang sa diocese sa Nueva Segovia, ni Pedro Agurto, OSA sa Cebu, ug ni Luis Maldonado, OFM sa Nueva Caceres.

Kining maong kaugmaran (development) sa misyon nahimo tungod sa dakong tinguha sa Hari nga mahatagan kita ug igong kahigayonan nga molambo sa atong pagtoo u gang kaluwaan sa mga kalag. Dinhi atong makita nga dili lang diay butang o manggad ang gitinguha sa Hari sa Espanya sa iyang pagsakop sa Pilipinas. Seryoso kaayo siya sa iyang buluhaton isip Royal Patron. Gani siya mismo migasto sa iyang kaugalingong salapi aron matuman kining tanan. Busa niining atong pagsulog sa ika 431 ka tuig sukad sa pagkatukod sa atong Diocese dili nato kalimtan si Hari Felipe II sa Espanya kay gikan kaniya gipanganlan kita ug tungod kaniya ug sa iyang pangama namugna ang atong Diocese sa Sugbo. Ug gani kita karon nagdala sa ngalan nga Pilipinas agig pasidungog kaniya niadtong prinsipe pa siya. Sumala pa sa usa ka saysay, buot unta niyang ibaligya ang iyang katigayonan aron lang dili biyaan ang mga isla nga gihingalan tungod ug alang kaniya. Mao nga unta karon makakat-on kita sa pagtan-aw sa mga panghitabo sa nangagi dili lang sa pag-ukay sa bati; dili lang sa pagtulisok sa mga prayle ug ang pagkondenar sa mga katsila kondili usab motan-aw kita sa mga maayong butang nga ilang gihimo. Daghang pasangil ang gihimo sa mga kontra sa Espanya nga gitawag nga Leyenda Negra ilabi na sa pag abot sa mga amerikano. Busa angay nga magbinantayon kita ug mahimong critical sa atong mga pagbasa ug pagtoon.

Kining maong sulat wala magpapas ug mag-negar sa abuso nga nahimo kaniadto, apan angay lang nga hunumduman nga dunay exaggerations (panghinobra) aron mabati ang mga katsila ug ang relihiyong katoliko sa pag abot sa mga amerikano. Ato lang timan-an nga magkuyug gyud na ang kahayag ug ang anino; ang trigo ug ang sampinit. Hinoon, atong tutukan ang mga leksyon sa atong kasaysayan aron dili kita mabalik sa maong sitwasyon ilabi na ang mga bati nga panghitabo. Ang kasaysayan maghimo unta kanato nga mabinantayon kay sumala pa ni George Santayana, “Those who cannot remember the past are condemned to repeat it.”